"Smaki" Zachodu

Pierwszy raz samodzielnie wyjechałam na Zachód, kiedy miałam 22 lata. Niełatwo było wtedy wyjechać zagranicę. Był rok 1988 i o paszport trzeba się było ubiegać. Pamiętam, że na Wydziale Dziennikarstwa, na którym studiowałam znalazłam przypadkiem aplikację na Camp Victoria. Wtedy był to międzynarodowy obóz pracy dla młodzieży, a nie późniejszy szwedzki obóz, w którym stacjonowali żołnierze w Kosowie. Piszę o czasach, w których Jugosławia jawiła nam się jako Raj na Ziemi i wtedy nikt nie przypuszczał, że dojdzie w nim do wojny.

Otóż aplikacja na Camp Victoria była przepustką do prawdziwego „raju” – na Zachód. Jechałam sama, miałam zatrzymać się u znajomego na jeden dzień w Londynie, a potem pojechać autobusem do szkockiej miejscowości Blairgowrie, 74 mile na północ od Glasgow.

Wszystko, co znajdowało się na zachód od polskiej granicy wydawało nam się kolorowe, lepsze, smaczniejsze. A ja byłam młoda i miałam wielki „apetyt” na życie. Chciałam wyrwać się z szarości ówczesnej Polski i „zasmakować” Zachodu.

Pierwszy „smak” Zachodu poznałam zanim wyjechałam z kraju. Miałam kupiony bilet PLL LOT z przesiadką w Pradze. Moi rodzice nie wyobrażali sobie, że ich jedynaczka będzie sama tułać się po Europie, więc zrobili absolutnie wszystko, żeby zamienić mój łączony lot na lot bezpośredni. Ojczym miał znajomego, który był szefem polskiej agencji British Airways, tak więc znalazłam się na liście rezerwowej brytyjskich linii. Dla mnie to był wtedy „kosmos”. Wcześniej latałam tylko LOT-em i gdyby ktoś mi wówczas powiedział, że kiedyś będę stałą klientką brytyjskich linii, to na pewno bym go wyśmiała. BA na tym etapie było dla mnie szczytem luksusu.

W dniu planowanego wylotu pojechaliśmy na Okęcie, nie mając pewności, czy dostanę się do samolotu. Staliśmy przy stanowisku z nadzieją, że może się uda. I w pewnym momencie znajomy mojego ojczyma powiedział: „Jest miejsce, lecisz. Tylko uważaj, żebyś się nie upiła w samolocie”. Nie wiedziałam, o co mu chodzi. Byłam lekko oszołomiona, bo leciałam w nieznane. Na miejscu mogło się okazać, że wcale nie jest tak kolorowo. Weszłam na pokład i stewardessa skierowała mnie do… Business Class. Kompletnie mnie zamurowało. Jeszcze pół godziny wcześniej nie wiedziałam, czy w ogóle polecę, a teraz siedzę w klasie biznesowej i rzeczywiście mogę wypić „morze” alkoholu.

Pierwsza noc w „raju” obfitowała w przygody – zgubiłam paszport. Wszystkim, którzy nie znają „tamtej epoki” wyjaśnię, że mógł być to „koniec świata”. Wizyta w Ambasadzie Polskiej, tłumaczenie, w jakich okolicznościach zgubiło się dokument, a potem tłumaczenie po powrocie do kraju urzędnikom w Pałacu Mostowskich. Wolę nie myśleć, jaką ścieżkę musiałabym przejść, a przecież była to chwila nieuwagi. Każdemu mogło się to przydarzyć.

Ja następnego dnia jechałam do Szkocji. Bez paszportu trochę trudno funkcjonować w obcym kraju, przynajmniej dla mnie, osoby „do bólu” praworządnej. Ja dopiero rozpoczynałam w swoim życiu etap kompletnego szaleństwa.

Mój znajomy siłą zatrzymał mnie w domu, bo chciałam po śladach przejść całą trasę, którą pokonaliśmy tamtej nocy. Był starszy, silniejszy, więc nic nie wskórałam. Nazajutrz przed wyjazdem pojechaliśmy do kantoru wymiany walut na Victoria Station. Sympatyczna Hinduska spojrzała tylko na nas i od razu z szuflady wyciągnęła mój paszport. Powiedziała, że byliśmy tak zaaferowani, że zostawiliśmy mój dokument na ladzie koło okienka.

Poczułam się jak nowonarodzona. Byłam przeszczęśliwa i nawet ponad 400 mil w autobusie do Glasgow nie było w stanie wyprowadzić mnie z dobrego nastroju. Pierwsza minuta na szkockiej ziemi utkwiła w mojej pamięci. Gdy wysiadałam z autobusu, jeden Szkot powiedział, pokazując na człowieka, który leżał na ziemi: „He must be dead”, ale wymowę miał szkocką, więc zabrzmiało to jak „deed”, a nie „dead”. Musiałam się przyzwyczaić, że Szkoci wszystkie głoski skracają i z początku trochę się domyślałam, co oni chcą mi powiedzieć.

Glasgow to nie był końcowy przystanek w mojej podróży do Szkocji. Camp Victoria wysłał mnie do miejscowości Blairgowrie. Gdy tam dojechałam, padał deszcz. Deszcz nie przestawał padać przez 3 tygodnie. W tym czasie musiałam zbierać maliny w deszczu, od rana do wieczora, 7 dni w tygodniu. Niewiele udało mi się ich zebrać, więc pieniędzy wiele nie zarobiłam. Jeśli do tego dodać całe $100, które zabrałam z Polski, to moja sytuacja finansowa nie przedstawiała się najlepiej. Po ówczesnym kursie $100 to była równowartość £50. Trochę mało, nawet jak na lata 80. ubiegłego wieku.             

W Szkocji poznałam moją późniejszą przyjaciółkę Jolę, która dla mnie i dla moich bliskich jest jak rodzina. We dwie przejadałyśmy i przepijałyśmy wszystkie zarobione pieniądze. Nie zapomnę pierwszego wypadu do supermarketu. Koniecznie chciałam „zasmakować” raju i napić się piwa, z którego słynie Szkocja. Nie wiem tylko, dlaczego zdecydowałyśmy się na piwo „Royal Dutch”, bo to nie jest piwo szkockie, ani z nazwy, ani z pochodzenia. Niemniej szczęśliwe usiadłyśmy z Jolą na murku przed sklepem i otworzyłyśmy swoje pierwsze na szkockiej ziemi puszki piwa. Na całe szczęście w tej małej mieścinie nikt ze stróżów prawa nie zwracał uwagi na osoby, spożywające alkohol na dworze. W Londynie w tamtych czasach sytuacja byłaby nie do pomyślenia. Policjanci byli wszędzie i jeśli zobaczyli kogoś z butelką alkoholu lub kuflem piwa na ulicy, interweniowali natychmiast. Trzeba było wrócić do pubu.   

Blairgowrie było miejscem, gdzie wrony zawracają, więc nikt nikogo tam nie pilnował, a my spokojnie siedziałyśmy na murku i właśnie brałyśmy pierwszy łyk królewskiego napoju. Byłyśmy pełne nadziei, wręcz pewne, że oto zaraz skosztujemy boskiego nektaru. Zetknięcie „Royal Dutch” z naszymi kubkami smakowymi było największym rozczarowaniem w naszym życiu. Niczego tak słabego nigdy wcześniej i nigdy później nie piłyśmy. I warto tu podkreślić, że nie byłyśmy rozkapryszonymi dziewczętami przywykłymi do jadania w ekskluzywnych lokalach, tylko zwykłymi dziewczynami z bloku wschodniego, wychowanymi na polskiej kuchni. Myślę, że gdybym wypiła „Royal Dutch” dziś, po 27 latach od pierwszej wizyty w Szkocji, to poziom rozczarowania  mógłby być o wiele większy. Mogłoby być to niczym Empire State Building, które mój syn ochrzcił Empire State of Disappointment. Było to jego największe rozczarowanie w czasie wizyty w Nowym Jorku. Uważa, że ten „badziew” nie powinien być landmarkiem i Amerykanie chyba sobie żarty robią. Landmarkiem powinien być Chrysler Tower. Dla naszych dzieci rozczarowanie ma zupełnie inny wymiar, dla mnie moje rozczarowanie zamykało się w puszce piwa. Chciałam „zasmakować” Zachodu, a dostałam w sklepie puszkę „sikacza”. 

Mój pierwszy samodzielny wyjazd i chęć poznania „smaku” Zachodu nie skończył się na szkockiej ziemi. Po trzech tygodniach zbierania w deszczu malin powiedziałam farmerowi, że mam już dość i dołączyłam w Londynie do Joli, która tydzień wcześniej po prostu stamtąd uciekła. Zrobiłyśmy to, pomimo że nasz pracodawca mógł zgłosić nasze zniknięcie do Home Office, które zajmuje się, m.in. nielegalnymi imigrantami, a my dostałyśmy wizę tylko dlatego, że miałyśmy pracować na plantacji malin.

A ja „rozsmakowałam się” w Londynie do tego stopnia, że przez dwa następne lata spędzałam tam całe wakacje, a trzy lata po pobycie na Camp Victoria spędziłam w Londynie cały rok. Moja rodzina podziela moją miłość do wysp brytyjskich, na które jeździmy co roku. I do Anglików mam ten sam stosunek, co do moich rodaków. Rozumiem ich, podziwiam ich zalety i wybaczam wady, których mają niemało. Gdy kilka lat temu zostały uziemione wszystkie loty na Heathrow z powodu niewielkiego opadu śniegu, razem z moją koleżanką spędziłyśmy całą noc na lotnisku. Anglicy są opanowani i poukładani tylko wtedy, kiedy wszystko gra. Gdy dzieje się coś nieprzewidzianego, oni się po prostu gubią. Wtedy na Heathrow zapanował taki bałagan, jakby kosmici opanowali Ziemię. Okienko do rebookingu zostało zamknięte, linia telefoniczna została na wszelki wypadek odłączona, nie można też było uzyskać pomocy na stronie internetowej BA. Pasażerowie spali wprost na ziemi, układając ze swoich ciał kolejkę do okienka, które miało być otwarte nazajutrz rano. Mniej niż połowa z tych ludzi zdołała zmienić rezerwację na samolot. Reszta została odesłana z kwitkiem. Gdyby nie moja mama, nie wiem, ile tkwiłybyśmy na londyńskim lotnisku. Ale w końcu się udało dzięki mojej rodzicielce, która użyła „mocnych” argumentów w rozmowie z polskim oddziałem British Airways. Gdy wraz z koleżanką weszłyśmy na pokład samolotu, przemiły steward zapytał nas z uśmiechem od ucha do ucha: „How are you?”, jakby nie miał świadomości, że spędziłyśmy całą noc na lotnisku. Z identycznym uśmiechem odpowiedziałam mu: „We are not OK., thank you” i wszyscy ludzie na pokładzie wraz z załogą wybuchnęli śmiechem. Nasze bagaże zagubiły się, więc ponownie przekonałyśmy się, jak Anglicy potrafią być nierozgarnięci. Moja koleżanka, która w swojej walizce miała nowe ubrania i buty, kupione na wyprzedaży w końcu nie wytrzymała i zadzwoniła do Biura Rzeczy Zaginionych na Heathrow. Przemiła pani poprosiła ją o numer naszego lotu i powiedziała, że nasz samolot jeszcze nie odleciał, ale kiedy już będzie gotowy do odlotu, wtedy walizki zostaną do niego skierowane. I nie mogła pojąć, jak my mogłyśmy przylecieć tydzień wcześniej do Polski, skoro ten lot oczekuje na odlot. Po prostu absolutny odlot Anglików, których i tak uwielbiam.

Od wielu lat bywamy w Londynie, który mój syn zna lepiej niż rodzinną Warszawę. Ale w tym roku pokażę mu Szkocję i miejsca w Londynie, w których mieszkałam. Niech zobaczy, jakie „smaki” wówczas poznałam i niech doceni to, co ma.